Paars en oranjegeel lijken zo ver mogelijk uit elkaar te liggen. Toch gaat het bij amethist en citrien om precies hetzelfde mineraal.
Beide zijn kwarts, beide bestaan uit silicium dioxide en beide scoren een 7 op de schaal van Mohs. Het verschil zit puur in wat er met het ijzer in de steen gebeurde.
Dezelfde steen, een andere toestand
Bij amethist zit ijzer in het kristalrooster op een plek waar eigenlijk silicium hoort. Natuurlijke straling sloeg daar over miljoenen jaren een elektron van los, wat een kleurcentrum vormde dat paars oplevert.
Bij citrien zit datzelfde ijzer in een andere elektronische toestand. Die absorbeert licht op een andere golflengte en geeft geel tot oranjebruin terug.
Warmte laat de ene toestand in de andere overgaan. Verhit je amethist tot ruwweg 400 tot 500 graden, dan verandert de kleur van paars naar geel. Meer over de achtergrond lees je in waarom amethist paars is.
Het meeste citrien op de markt was ooit amethist
Dit verrast veel mensen. Natuurlijke citrien is zeldzaam, omdat de juiste omstandigheden in de natuur zelden voorkomen.
Handelaren lossen dat op met warmtebehandeling. Braziliaanse amethist gaat de oven in en komt er als citrien uit. Die behandeling is stabiel, permanent en volledig geaccepteerd in de branche.
Het onderscheid zit vaak in de tint. Verhitte citrien neigt naar oranjebruin met een rossige inslag. Natuurlijke citrien is meestal bleker en meer citroengeel.
Wat is ametrien?
Ametrien is het bewijs dat beide kleuren in één kristal passen. In zo'n steen zie je een paarse en een gele zone naast elkaar, met een scherpe overgang ertussen.
Het ontstaat wanneer een deel van het kristal tijdens de groei warmer stond dan de rest, bijvoorbeeld door een temperatuurovergang in het gesteente. Dat gedeelte werd geel, de rest bleef paars.
Vrijwel alle natuurlijke ametrien komt uit één mijn: Anahi in het oosten van Bolivia. Dat maakt het materiaal schaars en herkenbaar.
Oorbel Edelstenen Leaf Amethyst
Hoe herken je het verschil in de praktijk?
Hieronder meer over de verschillen:
Kijk naar de kleurzones
Amethist toont vaak banden van lichter naar donkerder paars, die de groeirichting volgen. Verhitte citrien laat soms nog vage resten van die banden zien, wat de herkomst verraadt.
Let op de basis van de steen
Bij verhitte citrien uit een geode zie je regelmatig een witachtige, melkige onderkant. Dat is het deel dat in de holte tegen de wand groeide.
Beoordeel de tint
Rossig oranjebruin wijst op warmtebehandeling. Helder citroengeel komt vaker voor bij natuurlijk materiaal, al bestaan er uitzonderingen in beide richtingen.
Welke past bij welke look?
Amethist is koel en gedempt. De paarse tint werkt sterk tegen zwart, marine en diepgroen, en houdt ook bij daglicht stand.
Citrien is warm en zomers. Die kleur komt het best uit tegen wit, camel en aardetinten. Samen dragen gaat prima, al moet je dan wel de rest rustig houden.
In de amethyst collectie zie je hoe de paarse tint uitpakt in kralen van 3, 4 en 6 millimeter op 925 sterling zilver.
Wat betekent dit voor het onderhoud?
Beide stenen delen dezelfde gevoeligheid. Langdurig fel zonlicht breekt het kleurcentrum af en laat de tint vervagen.
Bewaar sieraden dus donker en leg ze niet op een vensterbank. Hoge temperaturen vermijd je eveneens, want die veranderen de kleur permanent.
Veelgestelde vragen
Ik licht graag een aantal veelgestelde vragen toe:
Is verhitte citrien nep?
Nee. Het gaat om echte kwarts en de behandeling is permanent. Een eerlijke verkoper vermeldt wel dat de steen verhit is.
Kan ik zelf amethist in citrien veranderen?
Dit kun je beter niet proberen. Het vraagt een gecontroleerde oven en de steen barst makkelijk bij ongelijkmatige verhitting.
Botsen amethist en citrien als je ze samen draagt?
Sommige tradities beweren dat, maar dat is overlevering en geen feit. Visueel werkt de combinatie prima zolang je de rest rustig houdt.
Wat is green amethyst dan?
Dat is een derde variant die eveneens uit verhitte amethist ontstaat. Lees daarover wat green amethyst precies is.
Zijn ze even hard?
Ja, beide scoren een 7 op de schaal van Mohs. Ze krassen elkaar dus niet en gaan prima samen in een gestapelde look.
Meer weten, of nog vragen? Dan helpen de experts van Sparkling Jewels je graag verder.
