Kwarts is van zichzelf kleurloos. Bergkristal bewijst dat: puur silicium dioxide, glashelder en volledig transparant. Toch ligt er in dezelfde mineraalfamilie een steen met een warme roze gloed.
De verklaring daarvoor is verrassend recent gevonden en anders dan bij de meeste gekleurde edelstenen. Hieronder lees je precies wat er in de steen gebeurt.
De kleur komt niet van opgeloste metalen
Bij veel edelstenen bepaalt een spoortje metaal de kleur. Amethist dankt zijn paars aan ijzer, smaragd zijn groen aan chroom. Lange tijd zochten onderzoekers ook bij rozenkwarts naar zo'n opgelost element, met titaan en mangaan als voornaamste verdachten.
Dat spoor liep dood. Analyses toonden aan dat de hoeveelheid van die elementen veel te laag lag om zo'n duidelijke kleur te verklaren. Bovendien bleek de kleur niet gelijkmatig verdeeld op atoomniveau.
Interstellar Armband Rose Quartz
Wat veroorzaakt de roze kleur dan wel?
Onder een elektronenmicroscoop tonen doorsnedes van rozenkwarts duizenden minuscule naaldjes. Die vezels meten vaak minder dan een tienduizendste millimeter in doorsnede en liggen kriskras door de steen heen.
Onderzoekers koppelen die naaldjes aan een mineraal dat verwant is aan dumortieriet, een boorhoudend silicaat. Juist dat vezelmateriaal draagt de roze kleur. Het kwarts eromheen blijft in feite kleurloos en fungeert als drager.
Zie het als roze poeder dat gelijkmatig door helder glas hangt. Je oog leest het geheel als een roze steen, terwijl de kleur eigenlijk in miljarden losse deeltjes zit. Dat verklaart ook waarom de tint zo zacht en gedempt blijft.
Waarom oogt rozenkwarts altijd wat troebel?
Diezelfde vezels leveren een tweede effect op. Ze verstrooien het invallende licht in alle richtingen in plaats van het netjes door te laten. Vakmensen noemen dat lichtverstrooiing.
Daardoor krijgt de steen die melkachtige, wolkige aanblik. Een volledig glasheldere rozenkwarts bestaat dus vrijwel niet, en dat maakt de troebelheid meteen een handig echtheidskenmerk. Hoe je dat verder controleert lees je in hoe je weet of rose quartz echt is.
Oorbel Edelstenen Leaf Rose Quartz
Wat is het stereffect in rozenkwarts?
Bij een deel van de stenen liggen de vezels niet willekeurig, maar in drie richtingen onder een hoek van zestig graden. Slijp je zo'n steen tot een bolle cabochon, dan bundelt het licht zich tot een zesstralige ster op het oppervlak.
Gemmologen noemen dat asterisme. Het effect is zeldzaam en verhoogt de waarde van een steen aanzienlijk. Je ziet het alleen bij directe puntverlichting, dus onder een lamp of in de zon.
Een facetgeslepen steen laat die ster nooit zien. De vlakke facetten breken het licht anders en de bundeling verdwijnt volledig.
Bestaat er ook heldere roze kwarts?
Ja, maar dat is strikt genomen een ander type. Vakliteratuur spreekt van kristallijne roze kwarts, een variant die in nette kristalpunten groeit en wel doorzichtig is.
Bij die variant ligt de oorzaak van de kleur elders. Daar spelen aluminium en fosfor in het kristalrooster een rol, in combinatie met natuurlijke straling uit het omringende gesteente. Het materiaal is uitzonderlijk zeldzaam en komt in sieraden bijna niet voor.
De gewone, massieve rozenkwarts uit pegmatieten vormt daarentegen nooit vrije kristalpunten. Die groeit als aaneengesloten blokken. Bekijk in de rose quartz collectie hoe dat materiaal er geslepen uitziet.
Waarom verschilt de tint per steen?
De dichtheid van de vezels bepaalt de kleurdiepte. Zitten er veel naaldjes dicht op elkaar, dan oogt de steen voller roze. Bij een lagere dichtheid neigt de kleur naar bijna wit.
Ook de vindplaats speelt mee. Materiaal uit Madagaskar toont vaak een warmere, diepere tint dan Braziliaans materiaal, dat doorgaans lichter uitvalt.
Saturn Armband Small Rose Quartz
Blijft die roze kleur voor altijd?
Nee. De vezels reageren op ultraviolet licht en verliezen daardoor langzaam kleurkracht. Bij dagelijks dragen merk je daar jarenlang niets van, maar een sieraad dat maanden in de volle zon ligt verbleekt zichtbaar.
Warmte versnelt dat proces. Boven ruwweg 500 graden verdwijnt de kleur volledig, wat overigens alleen bij bewerking in een atelier speelt. Meer over de praktische kant lees je in verkleurt rose quartz in de zon.
Veelgestelde vragen
Ik licht graag een aantal veelgestelde vragen toe:
Is rozenkwarts geverfd?
Natuurlijke rozenkwarts is niet geverfd. De kleur zit in de vezels binnenin de steen. Geverfd materiaal op de markt betreft meestal howliet of bergkristal.
Waarom is mijn rozenkwarts bijna wit?
Dan bevat de steen weinig kleurdragende vezels. Dat komt vaker voor en zegt niets over de echtheid. Zulke stenen ogen juist elegant in fijne sieraden.
Wat is het verschil tussen rozenkwarts en morganiet?
Morganiet behoort tot de berylfamilie, net als smaragd en aquamarijn. De steen is helderder, harder en een stuk zeldzamer. De roze tint komt daar wel van mangaan.
Hoe herken je een ster in rozenkwarts?
Houd een cabochon onder een enkele lichtbron en draai hem langzaam. Verschijnt er een zes armige lichtbundel die meedraait, dan toont de steen asterisme.
Zit er boor in rozenkwarts?
In de vezels wel, want dumortieriet is een boorhoudend mineraal. Het kwarts zelf bevat alleen silicium en zuurstof.
Meer weten, of nog vragen? Dan helpen de experts van Sparkling Jewels je graag verder.
